Preview

Гуманитарные и юридические исследования

Расширенный поиск

Изгнание как дарование голоса, или как исследования Холокоста в Европе стали «подрывными темами»

https://doi.org/10.37493/2409-1030.2025.4.7

Аннотация

Введение. Определенные исторические темы оказываются на обочине исторического знания в одном государстве – и широко обсуждаются в другом. Они вытесняются из исследовательского поля, запрещаются, маргинализуются влиятельными общественными деятелями и экспертами. Особенно шокирует, когда подрывной темой становится история Холокоста или нацистских преступлений в Европе.

Материалы и методы. Исследование построено на анализе интервью с двумя историками из Литвы и Украины, которые написали о преступлениях гитлеровских коллаборационистов против еврейского населения во времена Второй мировой войны – а затем подверглись психологическому давлению и были вынуждены эмигрировать из своих стран.

Анализ. Для анализа используются понятия «чрезвычайное положение» (Дж. Агамбен), современные европейские национализмы (М. Херцфельд), множественность интерпретаций (П. Вирно), политические метафоры, изменение общественного мнения. В европейском законодательстве антисемитизм и нацистские преступления давно криминализированы. Однако общество и влиятельные европейские политики в настоящее время не хотят принимать правды о Холокосте. Ведь на другой чаше весов находится формирование новой антисоветской/антироссийской идеологии с ее героями – профашистскими воинскими подразделениями – например, на Украине или в Литве.

Результаты. Вытеснение подрывных тем может обернуться взлетом их популярности при изменении экономической и/или политической ситуации.  А притеснение авторов приводит к тому, что их голос может стать влиятельным и сильным.

Об авторе

О. Ю. Малинова-Тзиафета
Московская высшая школа социальных и экономических наук
Россия

Ольга Юрьевна Малинова-Тзиафета, Кандидат исторических наук, доцент 

3-5, стр. 1, Газетный пер., 125009



Список литературы

1. Агамбен Дж. Homo Sacer. Что остается после Освенцима. Архив и свидетель. Москва: Издательство Европа, 2012. 192 с.

2. Акопова Д.Р. Стратегии и тактики политического дискурса // Вестник ННГУ. 2013. №6-1. C. 403–409.

3. Архипова А.А. Социально-историческая амнезия в Украине: к постановке проблемы // Гранi. 2016. №140(12). C. 33–39.

4. Боровик M., Дробкова Н., Пастушенко Т. (eds.): Друга світова війна та нацистська окупація у спогадах киян. Київ: Самит-книга, 2020. 352 с.

5. Вигдорчик П. Рута Ванагайте, автор книги “Наши”: про убийц, праведников и евреев. Интервью NEWSru.co.il // Litvakes: The Jewish Community of Lithuania 16.06.2017. URL: https://www.lzb.lt/ru/2017/ (дата обращения: 02.04.2025).

6. Викривачка дивізії «Галичина» зичить смерті польським дітям, критикує ЗСУ і тішиться профанації храмів // Політична теологія 29.10.2023. URL: https://politteo.online/novyny/vykryvachka-dyviziyi-galychyna-zyche-smerti-polskym-dityam-itishytsya-profanacziyi-ukrayinskyh-hramiv/ (дата обращения: 02.04.2025).

7. Внесен законопроект об уголовной ответственности за отрицание Голодомора // Юридична практика 25.11.2019. URL: https://pravo.ua/vnesen-zakonoproekt-ob-ugolovnoj-otvetstvennosti-za-otricanie-golodomora/ (дата: обращения 02.01.2025).

8. Гавришко М. Во Львове до сих пор нет мемориальной доски в память о жертвах погрома 1941 года // Хадашот. № 8, 16.08.2021 / 5781 URL: http://hadashot.kiev.ua/node/1812 (дата обращения: 17.02.2023).

9. Гавришко М. Вплив «ґендерної політики» в Третьому Райху на український феміністичний дискурс у Галичині 1930-х рр // Українознавчий альманах. Вип. 6. Київ, 2011. C. 86 – 90.

10. Гавришко М. Гендерні аспекти сексуальної моралі в ОУН і УПА у 1940–1950 rokiv // Український визвольний рух. Львів, 2015. C. 199–213;

11. Гавришко М. Чоловіки, жінки і насильство в ОУН і УПА у 1940-1950-х роках // Український історичний журнал. 2016. № 4. C. 89 – 107.

12. Грачев Г.В., Мельник И.К. Манипулирование личностью: организация, способы и технологии информационнопсихологического воздействия URL: https://evartist.narod.ru/text3/76.htm#_ftnref3 (дата обращения 02.01.2025).

13. Депутат Сейма Литвы назвал Ванагайте угрозой исследованию Холокоста // Sputnik Litva 27.03.2020. URL: https://lt.sputniknews,ru/20200327/Deputat-Seyma-Litvy-nazvalVanagayteugrozoy-issledovaniyu-Kholokosta-11694624.html (дата обращения: 02.01.2025).

14. Долинский Е. Долинский рассказал, кто не согласен с выводами о масштабах антисемитизма на Украине URL: https://ukraina.ru/20191126/1025805113.html?in=t (дата обращения: 02.01.2025).

15. Иванова Е. Конструирование коллективной памяти о Холокосте в Украине // Ab Imperio. 2004. №2. C. 369–392.

16. Как это случилось: Ванагайте презентовала новую книгу о Холокосте // Sputnik Litva 25.06.2020. URL: https://lt.sputniknews,ru/20200625/Kak-eto-sluchilos-Vanagayte-prezentovala-novuyu-knigu-o-Kholokoste-v-Litve-12477360.html (дата обращения: 02.04.2025).

17. Куделко С.М., Посохов С.И., Дьякова Е. Город и война: Харьков в годы Великой Отечественной войны. СПб: Алетейя, 2013. 568 с.

18. Латур Б. Пересборка социального: Введение в акторно-сетевую теорию / пер. Полонская И. Москва: Издательский Дом Высшей школы экономики, 2014. 384 с.

19. Литовская писательница Рута Ванагайте эмигрировала в Испанию из-за книги о Холокосте // STMEGI 28.11.2022: URL: https://stmegi.com/posts/103306/litovskaya-pisatelnitsa-ruta-vanagayte-emigrirovala-v-ispaniyu-iz-za-knigi-o-kholokoste/ (дата обращения: 17.02.2023).

20. МИД Турции покупает отрицание Геноцида армян у своих академиков - Times Higher Education // Регнум. 23.09.2011 URL: http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/armenia/1448296.html#ixzz1hncBfqow (дата обращения: 02.01.2025).

21. Михайлов О. Месть за правду о Холокосте в Литве // Regnum, 27.10.2017. URL: https://regnum.ru/article/2339353 (дата обращения: 11.05.2024).

22. На Украине приняли закон о борьбе с антисемитизмом // Interfaks 22.09.2021. URL: https://www.interfax.ru/world/792828 (дата обращения: 02.01.2025).

23. Нестеров Г. Президент Лукашенко дал оценку сталинским репрессиям. Президент Белоруссии Лукашенко: в стране не должно быть перегибов, как при Сталине // Lenta.ru 16.12.2021. URL:https://lenta.ru/news/2021/12/16/luka_stalin/ (дата обращения: 11.05.2024).

24. Петриченко О. Дамба против демократии // Огонек. 1989. №7. С.23.

25. Полиция пришла на презентацию книги о Большом терроре в Петербурге // РБК, Санкт-Петербург и область 25.11.2023. URL: https://www.rbc.ru/spb_sz/25/11/2023/656229079a7947627c7a5ce8 (дата обращения: 11.05.2024).

26. Преследуемая в Литве писательница Рута Ванагайте поселилась в Испании // Sputnik Литва 27.11.2022. URL: https://lt.sputniknews,ru/20221127/presleduemaya-v-litve-pisatelnitsa-ruta-vanagayte-poselilas-v-ispanii-25475609.html (дата обращения: 02.04.2025).

27. Путин призвал не повторять политические репрессии в истории России // Политика 05.12.2023. URL: https://www.rbc.ru/rbcfreenews/656e3a899a7947fca57418f0 (дата обращения: 11.05.2024).

28. Рудницкая А. Рута Ванагайте. Антисемитизм никуда не делся. Мир видит происходящее как в кривом зеркале // Delfi.Литва.Общество. URL: https://www.delfi.lt/ru/news/live/ruta-vanagayte-antisemitizm-nikuda-ne-delsya-mir-viditproishodyashchee-kak-v-krivom-zerkale-94975855 (дата обращения: 11.05.2024).

29. Рута Ванагайте: "Я "оголливудила" Холокост в Литве". Как заставить общество задавать себе сложные вопросы? // BBC News. Русская служба. 18 июля 2018. URL: https://www.bbc.com/russian/features-44863218 (дата обращения: 17.02.2025).

30. Стоякин В. «Теоретический» антисемитизм украинцев не мешает голосовать им за власть // Ukraina.ru 26.11.2019. URL: https://ukraina.ru/20191126/1025798524.html?in=t (дата обращения: 02.01.2025).

31. Титаренко Д. «Детство пришлось на войну – видать, в войну придётся и умереть…»: свідки Другої світової/Великої Вітчизняної війни в умовах воєнного конфлікту на Донбасі // Слухати, чути, розуміти: усна історія України ХХ–ХХІ століть / ред Гринченко Г. Київ: ТОВ «АРТ-КНИГА», 2021. C. 163–199.

32. Толстовка с надписью «Я не прошу прощения за Едвабне» URL: https://sklep-wprawo.pl/pl/p/Bluza-Nie-przepraszam-zaJedwabne/77 (дата обращения: 02.01.2025).

33. Требст Ш. «Какой такой ковер?» Культура памяти в посткоммунистических обществах Восточной Европы. Попытка общего описания и категоризации» // Ab Imperio. 2004. № 4. C. 51–55.

34. Усач А. «То не німці…»: місцеві винуватці Голокосту в неєврейських усноісторичних Свідченнях // Гринченко Г. (ed.) Слухати, чути, розуміти: усна історія України ХХ–ХХІ століть. Київ: ТОВ «АРТ-КНИГА», 2021. С. 143–161.

35. Флиге И. Сандормох: драматургия смыслов. СПб: Нестор-История, 2019. 205 c.

36. Agamben G. State of exception. Chicago and London: University of Chicago Press, 2005. 95 p.

37. Arp A. and Goudin-Steinmann E. Die DDR nach der DDR. Ostdeutsche Lebenserzählungen. Gießen: Psychosozial-Verlag GmbH, 2022. 300 p.

38. Arp A. Memories of the GDR 20 Years after the Fall of the Wall. Oral History vs The Politics of History during the 2009 Anni- versary // Zwischen abweichenden Narrativen und nationaler Loyalität: Oral History und Geschichtspolitik im östlichen Europa (manuscript, not published).

39. Assmann A. Das neue Unbehagen an der Erinnerungskultur. Eine Intervention. München: C.H. Beck, 2013.

40. Bauer A.J. Glittering Generalities: Reconsidering the Institute for Propaganda Analysis // International Journal of Communication. 2024. №18. pp. 1976–1994.

41. Belavusau U., Gliszczyńska-Grabias A., Mälksoo M. Memory_Laws_and_Memory_Wars_in_Poland, Russia and Ukraine // Jahrbuch des öffentlichen Rechts der Gegenwart. Neue Folge. Band 69. Tübingen, 2021. p. 95–116.

42. Bigalke S. Die Spur des Falken. Eine litauische Autorin erntet Hass mit einer unbedachten Äußerung über einen Nationalhelden // Süddeutsche Zeitung vom 25.11.2017. pp. 7. URL: https://www.sueddeutsche.de/politik/baltikum-die-spur-des-falken1.3764230 (accessed: 17.02.2023).

43. Bispinck H. Die DDR im Blick der Stasi 1977: die geheimen Berichte an die SED-Führung. Göttingen: Vanderhoeck&Ruprecht, 2012. 320 p.

44. Brubaker R. Ethnicity without Groups. Cambridge Mass. and London: Harvard University Press, 2006. 296 p.

45. Doob L.W. Public Opinion and Propaganda. New York: Henry Holt and Co., 1956. 600 p.

46. EJC presents: Golden Vision award to Lithuanian writer Ruta Vanagaite // EJC, 18.02.2018, URL: https://eurojewcong.org/ejcin-action/statements/ejc-presents-golden-vision-award-lithuanian-writer-ruta-vanagaite/ (accessed: 17.02.2023).

47. Gross J.T. Neighbors: The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland. Princeton: Princeton University Press, 2001. 216 p.

48. Havryshko M. Illegitimate sexual practices in the OUN underground and UPA in Western Ukraine in the 1940s and 1950s // Journal of Power Institutions in Post-Soviet Societies. 2016. Issue 17: Women in arms: from the Russian Empire to Post-Soviet States.

49. Havryshko M. Love and Sex in Wartime: Controlling Women’s Sexuality in the Ukrainian Nationalist Underground // Aspasia. 2018. Vol. 12. pp. 35–67.

50. Herzfeld M. Cultural Intimacy. Social Poetics and the Real Life of States, Societies, and Institutions. New York NY: Psychology Press, 2005. 280 p.

51. Herzfeld M. States and Nationalism (15.05.2015) // URL: https://doi.org/10.1002/9781118900772.etrds0318 (accessed: 2.04.2025).

52. Hovland C. et al. Order of presentation persuasion. New Haven: Yale University Press, 1957. 199 p.

53. Hovland C., Janis I.L., Kelley H. Communication and persuasion. New Haven: Yale University Press, 1953. 327 p.

54. Kashtalian I. Belarus im Zeichen politischer Repressionen während der Sowjetzeit (1917–1953) // Kaminsky A. (ed.) Erinnerungsorte an die Opfer des Kommunismus in Belarus. Berlin, 2011. p. 9–20.

55. Kashtalian I. The Challenges in Studying Soviet-Era Repressions as an Indicator of the Freedom of Historical Research in Belarus // Doucette S., et al. (eds.) Returning to Europe. Belarus Past and Future. Warsaw, 2011.

56. Kasowska-Pedrycz K. Mowa nienawiści w przestrzeni publicznej. Analiza prawno-politologiczna. [PhD dissertation, the supervision of Prof. Dr. Agnieszka Kasińska-Metryka]. (Kielce, 2022).

57. Koposov N. Memory Laws, Memory Wars: The Politics of the Past in Europe and Russia. Cambridge: Cambridge University Press, 2017. 328 p.

58. Leonhard R. Autorin über Antisemitismus in Litauen: "Ich habe die litauische Lebenslüge zerstört" // Die Tageszeitung 19.04.2018. URL: https://taz.de/Autorin-ueber-Antisemitismus-in-Litauen/!5497083/ (accessed: 17.02.2023).

59. Lindenberger Th. Herrschaft und Eigen-Sinn in der Diktatur: Studien zur Gesellschaftsgeschichte der DDR. Köln [u.a.]; Böhlau, 1999. 370 p.

60. Makhotina E. Erinnerungen an den Krieg - Krieg der Erinnerungen. Litauen und der Zweite Weltkrieg. (Schnittstellen, Studien zum östlichen und südöstlichen Europa, Bd. 4.). Göttingen: Vanderhoeck&Ruprecht, 2017. 478 p.

61. McGlynn J.and Jones O.T. Researching Memory and Identity in Russia and Eastern Europe. Interdisciplinary Methodologies. Cham: Palgrave Macmillan, 2022. 237 p.

62. Medek J. "Nie przepraszam za Jedwabne" prawomocnie mową nienawiści // Gazeta Wyborcza Białystok. 19.09.2013 (accessed: 2021-08-09).

63. Pakier M. and Wawrzyniak J. Memory and Change in Europe. Eastern Perspectives, New York and Oxford: Berghahn Books, 2015. 388 p.

64. Pehe V., Wawrzyniak J. (eds.) Remembering the Neoliberal Turn: Economic Change and Collective Memory in Eastern Europe after 1989. London: Routledge, 2024. 334 p.

65. Polonsky A. and Michlic J.B. The Neighbors Respond: The Controversy over the Jedwabne Massacre in Poland. Princeton: Princeton University Press, 2003. 432 p.

66. Rossoliński-Liebe G. Erinnerungslücke Holocaust. Die ukrainische Diaspora und der Genozid an den Juden // Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte. Band 62. N2 2014. S. 397-430.

67. Rossoliński-Liebe G. Stepan Bandera: The Life and Afterlife of a Ukrainian Nationalist: Fascism, Genocide, and Cult. Stuttgart: Schutzumschlag, 2014. 574 p.

68. Rossoliński-Liebe G. The Fascist Kernel of Ukrainian Genocidal Nationalism. The Carl Beck Papers in Russian & East European Studies. 2015. Band 2402.

69. Ruch Palikota przeciwko mowie nienawiści. "Przeprosiny za Jedwabne to za mało" - Palikot's movement against hate speech. "An apology for Jedwabne is not enough", Wprost 5.09.2011. (In Polish) URL: https://www.wprost.pl/kraj/260403/ruch-palikotaprzeciwko-mowie-nienawisci-przeprosiny-za-jedwabn.html (accessed: 02.01.2025).

70. Sąd: Hasło „Nie przepraszam za Jedwabne” to „mowa nienawiści”! // Portal Nacjonalista.pl 6.10.2013 URL: https://www.salon24.pl/u/nacjonalista/538831,sad-haslo-nie-przepraszam-za-jedwabne-to-mowa-nienawisci (accessed: 02.01.2025).

71. Schaufuß Th. und Bähre H. Ferienfreizeit mit Spiel, Sport und Abenteuer: Kinder- und Jugendsozialtourismus, das Betriebsferienlager in der DDR und ihre Vorläufer. Berlin: OEZ Berlin-Verlag, 2017. 582 p.

72. Schirmer W. Bedrohungskommunikation. Eine gesellschaftstheoretische Studie zu Sicherheit und Unsicherheit. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2008. 236 p.

73. Schmiester C. Ruta Vanagaitè: "Die Unsrigen". Enthüllungen über Litauens Holocaust-Vergangenheit. Deutschlandfunk Kultur. 29.03.2016. URL: https://www.deutschlandfunkkultur.de/ruta-vanagaite-die-unsrigen-enthuellungen-ueber-litauens-100.html (accessed: 17.02.2023).

74. Shkandrij M. Revolutionary Ukraine (1917-2017): History’s Flashpoints and Today’s Memory Wars. New York and London: Routledge, 2020. 216 p.

75. Thaidigsmann M. An der Seite von Europas Juden // Judische Allgemeine. 31.05.2018, URL: https://www.juedischeallgemeine.de/juedische-welt/an-der-seite-von-europas-juden/ (accessed: 17.02.2023).

76. Tziafetas G. The_ecologists_versus_the_builders: the conflict over the Leningrad Dam in 1970-80s // Петербургский исторический журнал. 2014. №1. С. 182–189.

77. Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r.... Act of 18 December 1998 on the Institute of National Remembrance - Commission for the Prosecution of Crimes against the Polish Nation. (Dz.U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1016). (In Polish)

78. Verdery K. My life as a spy: Investigations in a Secret Police File. Durham, NC: MNG University Press, 2018. 344 p.

79. Verseck K. Litauische Autorin löst Geschichtsstreit aus: Judenmörder, Kollaborateure, KGB-Agenten. Spiegel Online. 2.11.2017. URL: https://www.spiegel.de/politik/ausland/litauen-bestseller-autorin-ruta-vanagaite-kratzt-am-nationalmythos-a1175646.html (accessed: 17.02.2023).

80. Virno P. A Grammar of the Multitude: For an Analysis of Contemporary Form of Life. New York: Semiotext(e), 2004. 120 p.


Рецензия

Для цитирования:


Малинова-Тзиафета О.Ю. Изгнание как дарование голоса, или как исследования Холокоста в Европе стали «подрывными темами». Гуманитарные и юридические исследования. 2025;12(4):621–631. https://doi.org/10.37493/2409-1030.2025.4.7

For citation:


Malinova-Tziafeta O.Yu. Repression as a Voice Giving, or How Holocaust Studies in Europe Became Subversive Subjects. Humanities and law research. 2025;12(4):621–631. (In Russ.) https://doi.org/10.37493/2409-1030.2025.4.7

Просмотров: 7

JATS XML


Creative Commons License
Контент доступен под лицензией Creative Commons Attribution 4.0 License.


ISSN 2409-1030 (Print)